Mayınlı alanlarda dolaşan belgeseller ve mayınlı konularda gezen kısa filmler

Festivalde perde bugün cesur yapımlara emanetti: “Adım Adım Eve” belgeseli, seyircileri, Karabağ'daki mayınlı bölgeye; “Biz Masal Olsak” kısa filmi ise kadın cinayetlerinden bahsetmenin mayınlı alanına götürdü.

HABER MERKEZİ

ABONE OL

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali'nde bugün perde, cesur yapımlara emanetti: "Adım Adım Eve" belgeseli, seyircileri, Karadağ'daki mayınlı bölgeye; "Biz Masal Olsak" kısa filmi ise kadın cinayetlerinden bahsetmenin mayınlı alanına götürdü. Dünyanın bir ucundan insanın içindeki en uzağa kadar türlü yolculuklar sunan belgesel ve kısa filmlerin ekipleri, gösterimlerden sonra seyircilerin sorularını cevapladı.

Farklı yollardan hep kendini "Arayış"

"Arayış"la Ulusal Belgesel Yarışma'ya katılan yönetmen Aslı Akdağ; "Toplumun değer yargılarını bir kenara bırakıp kendilerine bambaşka bir alan açan üç karakter"in peşinden gittiğini dile getirerek bu karakterleri şöyle tanıttı:

"Bana ilham veren üç karakter üzerinden bir hikâye kurgulamak istedim. Biri; kendisi için lanet gibi görünen bir şeyi dönüşümle pozitife çevirmişti. Geçmişiyle barışıp bugüne farklı bir insan olarak gelme hikâyesiydi. Alperen; engel gibi görünen hiçbir şeyi engel olarak almadı ve bambaşka bir sayfa açtı. Ezgi de çok iyi bir hayat yaşadığı noktada her şeyi reddedip hayatını bambaşka bir yere dönüştürdü."

Bu süreçte kendisinin de bir arayışta olduğunu söyleyen yönetmen, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Geri dönüp baktığımda anlıyorum ki içimde bir çember kapandı. Epizodik bir şey anlatırken kendi geçmişimle barışmaya Bu benim için bir dönüm noktası oldu. İlk yönetmenlik deneyimim "Bekleyiş"ti. Otobiyografik bir işti; bekar anne olma hikâyesiydi. Türkiye'de çocuğuna tek başına annelik yapabilme sürecini anlatıyordu. Karnımda kelebek hissettiğim, 'bunu anlatmak istiyorum' dediğim güdü, peşinden gittiğim şeydir. İnsanların kişisel var oluşuyla ilgili minimal hikâyelerden yola çıkarak daha büyük resme bakmayı seviyorum. Mesnevî'den bir sözle açıyorum çünkü bütün insanların birbirine bağlı olduğuna inanıyorum: Kaynaktan ayrılan herkes kavuştuğu günleri özler.

Bunlar bana döngüsel geliyor. Filmin sonunda bebek sesiyle bitirmemiz; yıkımın, ölüme referansı ve ölümün her zaman son değil belki başlangıç olabileceğini düşündürsün istedim."

Belgeselin katılımcılarından Ezgi Solmaz, manevî yolculuğun zorluklarının sorulması üzerine, "Kendine dürüst olmak, en büyük zorluk." cevabını verdi. Solmaz, cevabını şu şekilde detaylandırdı:

"Aynaya baktığında gördüklerinle hemhâl olabilmek, gerçekten görebilmek... Bazı kimliklere tutunmadan soyunma hikâyesi de oydu. Kültür ve Turizm Bakanlığı Alan Başkanlığı, Kapadokya'da bahçemdeki meditasyon okulunu yıkma kararı aldı. Kanun dışı bir karardı; açtığım davalarda kazanıyorum. Özetle İç Anadolu'da kadın olmak çok zor; kadınlığımla yüzleştim. Tek başıma olduğumu, sesimin susturulabileceğini, yaratım gücümün yıkılabileceğini gördüm. Kaçabilirdim ama öyle biri değilim."

Kendi hikâyesini; "Toplumun engelleri olan bakış açısını değiştirmek için maneviyatla yola çıktım." diye özetleyen Alperen Alper ise "Kendime güvendiğimde, yola çıktığımda, mücadele verdiğimde engel diye gördüğümüz hiçbir şeyin engel olmadığını gördüm. Doğru bakış açısıyla bakacak insanları bulmak ve toplumdaki o yapıyı değiştirmek istedim. Bakış açılarını değiştirmek ve aynı bakışta olan insanlarla bir şeyler yapmak benim arayışımdı." şeklinde konuştu.

Mayınlar arasında belgesel

Karabağ'daki mayınlı bölge üzerine belgeseli "Adım Adım Eve" ile festivale katılan yönetmen Evrim İnci, üst düzey güvenlik ve tehlike arasında gerçekleştirdikleri çekim süreci hakkında şu bilgileri verdi:

"TRT Belgesel'de çalıştığım dönemde Karabağ'ın kurtuluşuyla ilgili bir proje için oraya gitmiştik. Görüntü yönetmenimiz Melih Kireç'e, 'Bugüne kadar kimse o mayınlı alana girmemiş, yapabilir miyiz?' diye sorduk.

İzin süreci uzun sürdü; yaklaşık altı ay bekledik. Bakü'ye giriyorsunuz, belli bir süre sonra Karabağ'a geçebiliyorsunuz. Önce askeriyle toplantı yapılıyor, sonra alanlar belirleniyor. Filmde, normalde kullandığımız, birçok imkân yoktu. Adım atmamız yasaktı. Komutan 'Burası temiz, burada duracağız' dediği anda durmak zorundaydık. Drone kaldırmamız yasaktı; sadece askeriyenin eski drone görüntülerini sınırlı şekilde kullanabildik.

2045'e kadar bu alanların yaşamsal olarak çok kullanılamayacağı, bölgede beş yüz bin ile bir buçuk milyon arasında mayın bulunduğu söyleniyor. Net sayı yok, yerleri belli değil; ekipler durmadan çalışıyor.

Mayın, filmlerde gördüğümüz gibi, 'bastın, ayağını kaldırırsan patlar' şeklinde çalışmıyor; bastığın an parçalanma riski çok yüksek. Biz de sınırlı bir bölgede çekim yapabildik. Önümüzden giden cipin geçtiği yerlerde sorun yoksa orada çekebiliyorduk. Bize 'body suit' verdiler; patlama olursa vücut bütünlüğümüz mümkün olduğunca korunsun diye."

"Katran"ın yönetmeni Ali Rıza Avcı da gösterim sonrası seyircilerle birlikteydi. Antalya'nın Gazipaşa ilçesinde çekilen belgeselde yörüklerin, katran sıvısını hem hayvan hastalıklarında hem de tarımsal ilaç olarak kullandığını belirten yönetmen, "Belgeseldeki karakterler hayvancılıkla uğraşıyor. Katran sıvısını da kendileri çıkarıyorlar. Oradaki insanlar benim hemşehrilerim. Katran sıvısı çok bilinen bir şey değil çünkü eski çağlardan gelen, tamamen bitkisel bir ilaç. Kokusu çok ağır ve kalıcı. Çekim sırasında üzerimize sindi, kıyafetleri yıkasak bile bir hafta geçmedi. Bir damlası bile bulaşsa bir- iki hafta o koku üzerinizde kalıyor. Yöre halkı ise buna alışmış hatta parfüm gibi güzel buluyorlar." diye konuştu.

Ulusal Kısa Film Yarışması'nda yer alan filmlerden oluşan ikinci seçki de bugün, yönetmenleriyle birlikte seyirci karşısındaydı.

Afazi'den muzdarip bir avukatın karşı karşıya kaldığı sorunları ele aldığı "Bowman" ile festivale katılan yönetmen Burak Kazım Diken, hikâyenin hem daha önce yaptığı bir multimedya projesi hem de kendi babasının benzer bir rahatsızlık yaşamış olmasından beslendiğini belirtti. "Baba karakterini avukat yaptım ki konuşmayı kaybetmek, onun için daha büyük bir olay olsun. Destek unsurlarını da bilerek geri planda tuttum ki yalnız kalabilsin." diyen Diken, çocuk karakterini ise bir nev'i, babanın kurtarıcısı olarak ele aldığını söyledi:

"Çocuk karakteri; babasını, süper kahramana çevirerek kurtarmaya çalışan bir karakter olarak ortaya çıktı. Çocuğun gözünde bunu bir macera gibi gösterdim. Çocuk için seçmeler yaptık ama süreç çok verimli geçmedi. Bu çocuğu görür görmez 'tamam' dedim. Babası gerçekten avukatmış, kendisi de çizgi romanlara meraklıymış. Hikâyenin merkezine oturdu."

Kadın cinayetlerini çocuklara anlatmak

Kadın cinayetlerinden yola çıkan "Biz Masal Olsak" ekibinden yönetmen İrem Sude Yalçın, anne-babası ve ortak yapımcıları Fatma Yalçın ve Sabri Yalçın ile görüntü yönetmeni Halil Göçer de gösterim sonrası soruları cevapladı.

Yönetmen; bir dede- torun hikâyesi şeklinde ilerleyen filmi için şunları söyledi:

"Yaşadığımız coğrafyanın gerçekliğinden yola çıktım; her gün gördüğümüz, içimizi acıtan haberler. Özellikle Ayşenur ve İkbal cinayetlerinin yaşandığı dönemde bu tür haberleri, kendi etkileşimi için kullanan insanlara denk geldim, insanların bir süre sonra duyarsızlaştığını fark ettim. Bu gerçekliği çocuklara nasıl anlatabiliriz, diye düşündüm. Çünkü Türkiye'nin her yerinde bunu yaşayan kadınlar var; her gün nefes almak, çocuklarını ve geleceklerini korumak için büyük bir savaş veriyorlar. Kendi dedemle yaptığım araba yolculuklarını aklıma getirdim ve senaryo böyle ortaya çıktı."

Fatma ve Sabri Yalçın ise "Yapımcı olarak buradayız ama öncelikle kızımızın hayaline inanan ve onun yanında yol almayı hedefleyen bir anne baba olarak bu sahnedeyiz. Çekimlerde sette bulunduk, yaşadıklarını gördük. Özellikle bir öğrenci filmi için finans çok önemliydi. Finansörlüğünü yapmak önemliydi ama asıl önemlisi; onun yanında olmaktı." diye konuştu.

"Kabuk" filminden yönetmen Hakan Ünal, oyuncular Armanç Toktaş, Aysan Sümercan ve sanat yönetmeni Elem Tilev, söyleşiye katıldı. Yönetmen, filmin hikâyesini; "Bir kadının, geçmişte yaşadığı korkuların, bastırılmış duygularının, kızıyla olan ilişkiye nasıl sirayet ettiğinden yola çıktı. Ayrıca her ikisinin de bir kadın olarak kendi sesine, bedenine ve hayatına gittikçe yabancılaşmasını konu alan bir süreç." diye özetledi. Filmin; Romanya- Türkiye ortak yapımı olduğunu belirten yönetmen, başrol oyuncusunun da Romanya'dan olduğunu ve film için altı ay boyunca Türkçe dersleri aldığını sözlerine ekledi. Film için yapılan çalışmalar arasında özel olarak üretilen heykeller de vardı. Karakterin zıtlıklarına göre dekor ve renkleri düzenlediklerini ifade eden sanat yönetmeni Elem Tilev, "Sadece bu film için dört tane heykel ve çok özel bir tablo yaptık. Tablo, İngiltere'deki bir yarışmada dereceye girdi." diye konuştu. Oyuncu Armanç Toktaş ise performansı hakkında "Filmde hiç repliğim yok. Genelde okulda bize nasıl oynayacağımızı ve aslında temelde nasıl konuşacağımızı öğretirler; nasıl susacağımızı çok öğretmezler. Bu film benim için bir 'challenge' oldu." yorumunda bulundu.

Edebiyat ve sinemayı buluşturan "Ardıç Tohumu"nun ilginç gelişim hikâyesini, gösterimin ardından yönetmeni Doğacan Aktaş anlattı:

"Pandemiden hemen sonra Antalya'da büyük bir yangın olmuştu; Manavgat yangınları. Şehrimize küller yağıyordu, kendimizi çok kötü hissettiğimiz bir dönemdeydik. Ben çok erken uyanırım; bir sabah hiç duymadığım bir kuş sesi duydum ve o sesi uzun süre dinlemeye başladım. Sonra şair Barış ağabey ile sohbet ederken o, ardıç kuşuyla ilgili bir şeyler anlatmaya başladı. Ardıç kuşlarının bugün ardıç ormanlarının var olmasını sağlayan canlılar olduğunu söyledi. Bu bilgiler bana alegorik geliyordu. Sohbetlerimizde Elmalı tarafındaki Alevi ormancılarla ilgili hikâyeler keşfetmeye başladık. Bir gün yaşlı bir şairle karşılaştım. Anlattıklarından biri aklıma takıldı: 'Çocuktum, dedem beni kuyuya indirdi tavuğu almak için' Aradan iki yıl geçti. Bu parçalı zihinle bütün geceyi elimden geldiğince tasarlamaya çalıştım."

Yapımcı / senarist Barış Aydoğdu ise süreci kendi açısından şöyle özetledi:

"Toroslar'ın dağ köylerinde bu anlatılar, şiirler, gülbenkler var ve genelde dededen toruna aktarılıyor. Bizimki de bu gülbenklerden, deyişlerden birinin sinemaya yuvarlanması. Borges'in dediği gibi; 'Her şiir okunduğunda tekrar yazılır' Siz de bu sekansları gördükçe bizim hissettirdiğimiz hissi alırsınız umuyoruz."

Hayatını matine- suare döngüsünde geçirirken izlediği Sisifos işkencesi üzerine kendi hayatına bakan ve görülmediğini fark eden bir kadını ele alan "Matine Suare" ekibi, günün son konuklarıydı. Yönetmen Anıl Çetinel Örselli, başrol oyuncusu Arzu Yanardağ ve yürütücü yapımcı Emrah İncili, filmin ardından soruları cevapladı.

Kadın emeğinin görünmezliğine dikkat çekmeyi amaçladıklarını dile getiren yönetmen, "İşçi olmak başka, kadın olmak başka, ötekinin ötekisi olmak, çok başka. İnsan, insanın kurdudur; biliyorsunuz ama 'kadın, kadının kurdudur'la başlıyoruz ama bence yurdu olması gerektiğini anlatmamız gerekiyor bu ülkede. Çünkü biz ötekinin de ötekisi olmak istemiyoruz. Film, var oluşsal bir krizi anlatıyor. Aynı zamanda bir kadın hikayesi ama Sisifos'la birleşince bu var oluşun, kadın üzerinden eleştirisini yapmaya çalıştık. Bu süreçte Arzu Hanım bize çok şey öğretti; onun deneyiminden çok istifade ettik. Çok teşekkür ediyoruz."

Yönetmen, filmde erkek karakterin tam gösterilmemesini ise "Çünkü patriyarkal sistem zaten zihnimizden konuşuyor. Ve bir isim olması gerekmiyor. Bu, genel olarak, bu kadının zihnine giren ve onu yönlendiren, hiç susmayan bir ses." diye yorumladı.

Rolü; sinema araştırmacısı Hayri Çölaşan aracılığıyla üstlendiğini belirten oyuncu Arzu Yanardağ da "Kadının görünmeyen emeğini, erkek egemen toplumdaki kadının yok sayılmasını çok güzel anlatıyor. Ben bu filmde yer almaktan çok mutluluk duyuyorum." sözleriyle yönetmeni destekledi. Yanardağ ayrıca filmde makyajsız oynadığını ve bunu, kendisinin özellikle tercih ettiğini dile getirdi: "Yüzüme, makyaj adına, bir pudra dahi sürülmesin ve olduğu gibi bu karakteri çok iyi yansıtmak ve seyirciye göstermek istedim. Beni hiçbir şekilde rahatsız etmiyor. Çünkü ben kendimle barışığım zaten ve oyuncu olarak da farklı rolleri canlandırmayı çok seviyorum."

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü'nün desteğiyle; Turkcell, Türk Hava Yolları ve Fuzul'ün ana sponsorluğunda, TRT'nin kurumsal iş ortaklığı, Anadolu Ajansı'nın Global İletişim Ortaklığı, TV+'ın Co-sponsorluğu ve Türkmedya'nın ana medya sponsorluğunda gerçekleştirilecek 14. Boğaziçi Film Festivali ile ilgili tüm gelişmelere ve festivale dair güncel haberlere www.bogazicifilmfestivali.com adresinden ve festivalin resmi sosyal medya hesaplarından ulaşılabilir.